أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
178
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
كسوف ماه را در قبّه [ ميانهء قسمت آبادان زمين بر خطّ استوا ] حساب كن ، سپس آن را با رصد در شهر خود بسنج ، و تعديل روز درجهء ماه را بهدست آر ؛ پس اگر نصف قوس روز ماه از نود بيشتر شد ، تعديل روز را بر ساعتهاى رصد بيفزا ، و اگر كمتر از نود بود ، تعديل روز را از ساعتهاى رصد بكاه ؛ سپس تفاضل ميان اين حاصل را با آنچه براى قبّه حساب شده بهدست آر ، و اگر ساعتهاى قبّه بيشتر بود اين تفاضل را بر نود بيفزا ، و اگر ساعتهاى قبّه كمتر بود از نود بكاه ، تا طول شهر از مشرق بهدست آيد . پس اگر شرطى كه براى افزودن يا كاستن تعديل روز كسوف ياد كرديم معكوس شود ، در آن صورت كه نصف قوس روز كمتر از نود باشد بيفزاييم ، و اگر بيشتر باشد بكاهيم ، كار درست انجام دادهايم ، و گرنه عمل نادرست است . و براى روشن كردن اين مطلب ، به بعضى از اوضاعى كه پيشتر ياد شد باز مىگرديم . فرض كنيم [ شكل 51 ] ABT افق قبّه باشد كه عرض ندارد ، و زيج وى [ شكل 51 ]